در وقت خسوف و کسوف چه باید کرد؟

comments 0

در مورد این حوادث و احکام متعلق به آنها، وقتی ماه یا خورشید گرفتگی شود مستحب است کسی بانگ دهد و بگوید : “الصلاة جامعة” یعنی: «نماز برپاست».

از عبدالله بن عمر روایت است : “لما کسفت الشمس علی عهد رسول الله صلی الله علیه و سلم نودی : إن الصلاة جامعة” (متفق علیه)

یعنی: “وقتی خورشید گرفتگی در زمان پیامبر صلی الله علیه و سلم ندا داده شد که : إن الصلاة جامعة”.

هنگامیکه مردم در مسجد جمع شدند، امام باید دو رکعت را به صورتی که در این حدیث آمده بخواند :

از عایشه رضی الله عنها روایت است : “خسفت الشمس فی حیاة النبی صلی الله علیه و سلم، فخرج إلی المسجد فصل الناس وراءه فکبر، فقرأ رسول الله صلی الله علیه و سلم قراءة طویلة، ثم کبر، فرکع رکوعا طویلا، ثم قال : سمع الله لمن حمده، فقام و لم یسجد، و قرأ قراءة طویلة، هی أدنی من القراءة الأولی، ثم کبر و رکع رکوعا طویلا، و هو أدنی من الرکوع الأول، ثم قال سمع الله لمن حمده، ربنا و لک الحمد ثم سجد، ثم قال فی الرکعة الآخرة مثل ذلک، فاستکمل أربع رکعات فی أربع سجدات وانجلت الشمس قبل أن ینصرف” (متفق علیه)

یعنی: «در زمان پیامبرصلی الله علیه و سلم خورشید گرفتگی روی داد، و پیامبرصلی الله علیه و سلم به مسجد رفت، و مردم پشت سر او صف بستند؛ سپس پیامبرصلی الله علیه و سلم الله اکبر گفت و قرائتی طولانی خواند؛ سپس با گفتن الله أکبر به رکوع رفت و رکوع را طولانی نمود، سپس سمع الله لمن حمده گفت و ایستاد به سجده نرفت، بلکه قرائتی طولانی که از قرائت اول کوتاهتر بود، خواند؛ سپس الله أکبرگفت و رکوعی طولانی نمود که از رکوع اول کمتر بود سپس فرمود : سمع الله لمن حمده ربنا و لک الحمد، سپس به سجده رفت و رکعت دوم را مثل رکعت اول خواند، تا اینکه چهار رکوع را با چهار سجده (در دو رکعت) کامل کرد و قبل از آنکه سلام دهد خورشید، نمایان شد».

خواندن خطبه بعد از نماز کسوف :

سنت است امام بعد از خواندن نماز کسوف برای مردم خطبه بخواند و آنها را وعظ و ارشاد و تذکر دهد و آنها را به عمل صالح تشویق نماید : ازعایشه رضی الله عنها روایت است که پیامبرصلی الله علیه و سلم ی روزی که خورشید گرفته شد نماز خواند … سپس (عایشه) چگونگی نماز را ذکر کرد و گفت : بعد از آن (پیامبرصلی الله علیه و سلم) سلام داد در حالی که خورشید نمایان شده بود؛ سپس برای مردم خطبه خواند و درباره خورشید و ماه گرفتگی فرمود : “إنهما آیتان من آیات الله، لایخسفان لموت أحد ولا لحیاته، فإذا رأیتموهما فافرعوا إلی الصلاة” (متفق علیه)

یعنی: “آن دو (خورشید و ماه) از آیات و نشانه‌های خداهستند و به خاطر مرگ و تولد هیچ کس گرفته نمی‌شوند؛ پس وقتی که (گرفتن) آنها را دیدید به خواندن نماز پناه آورید”.

از اسماء رضی الله عنها روایت است : “لقد أمر النبی صلی الله علیه و سلم بالعتاقة فی کسوف الشمس” (بخاری 1045/543/2)

یعنی: “پیامبر صلی الله علیه و سلم هنگام خورشید گرفتگی به آزاد کردن برده دستور داد”.

از ابوموسی رضی الله عنه روایت است : خورشید گرفته شد، پیامبرصلی الله علیه و سلم به حالت ترس بلند شد، بیم آن داشت که قیامت برپا شود؛ پس به مسجد آمد و نمازی را با طولانی‌ترین قیام و رکوع و سجود خواند بطوریکه هیچوقت او را در چنین حالتی ندیده بودم و فرمود : “هذه الآیات التی یرسل الله لاتکون لموت أحد ولالحیاته ولکن یخوف الله بها عباده فإذا رأیتم شیئا من ذلک فافزعوا الی ذکره و دعائه و استغفاره” (متفق علیه)

یعنی: «این نشانه‌هایی که خدابر بندگانش می‌فرستد به مناسبت مرگ با تولد هیچ کس روی نمی‌دهند بلکه خداوند با آنها برای بندگانش می‌فرستد به مناسب مرگ با تولد هیچ کس روی نمی‌دهند بلکه خداوند با آنها بندگان خود را می‌ترساند. پس هرگاه چیزی از آنها را مشاهده کردید به ذکر و دعا و استغفار متوسل شوید».

ظاهر این فرموده پیامبرصلی الله علیه و سلم (فافزعوا – بشتابید) وجوب را می‌رساند؛ بنابراین نماز کسوف فرض کفایی است همچنانکه ابوعرانه در صحیح‌اش (398/2) تحت عنوان «بیان وجوب صلاة الکسوف» ذکر کرده و سپس بعضی از احادیث صحیح در مورد امر به نماز کسوف را آورده است. قول به وجوب این نماز از ظاهر کلام ابن خزیمه در صحیحش (38/2) نیز فهمیده می‌شود که می‌گوید :

(باب الأمر بالصلاة عند کسوف الشمس و القمر) وی همچنین بعضی از احادیث را درباره امر به نماز کسوف آورده است.

حافظ (ابن حجر) در فتح الباری (527/2) می‌گوید :

جمهور علما معتقدند که نماز کسوف سنت موکده است ولی ابوعوانه در صحیح‌اش به وجوب آن تصریح کرده است و این نظریه را از کسی دیگر ندیده‌ام مگر آنچه که از مالک نقل شده که حکم آرا مانند حکم جمعه دانسته است و «زین بن منیر» وجوب آن را از ابوحنیفه نقل کرده است. همچنین بعضی از مصنفان حنفی مذهب گفته‌اند که نماز کسوف واجب است». (کتاب تمام المنة البانی).

و در واقع مشاهده کرده ایم که معمولا پس از خسوف و کسوف حوادث بزرگی رخ داده است که برخی از انها عبارتند از:

1- زلزله اقیانوس هند که منجر به سونامی شد و نزدیک به 500 هزار نفر غرق شدند، این حادثه در تاریخ (2004-12-26) رخ داد و خسوف کامل ماه قبل از آن در تاریخ (2004-10-28) بوقوع پیوسته بود.

2- زلزله بم در ایران که بیش از 40 هزار نفر کشته شدند، در تاریخ (2003-12-26) رخ داد و خسوف کامل خورشید قبل از آن در تاریخ (2003-11-23) بوقوع پیوسته بود.

3- زلزله ترکیه که بیش از 20 هزار نفر کشته شدند، در تاریخ (1999-08-17) رخ داد و خسوف کامل خورشید قبل از آن در تاریخ (1999-08-11) در زمین بوقوع پیوسته بود.

همه این حوادث چند روزی بعد از کسوف و خسوف انجام گرفته بود، لذا هنگامی که این آیات را میبینیم باید به نماز پناه ببریم و از خداوند استغفار بطلبیم تا اگر حادثه ای را مقدر کرده باشد آنرا از ما دور کند.

وصلی الله وسلم علی محمد و علی آله و اتباعه الی یوم الدین

سایت جامع فتاوای اهل سنت و جماعت

www.falah.af